جعبه سیاه FLIGHT RECORDERS  :

تهیه و تنظیم :  لطیف جمشیدزاده از فرودگاه اردبیل

  جعبه سیاه flight recorders دارای دو سستم ضبط اطلاعات هواپیما flight data recorder و ضبط صدای داخل کابین هواپیما  cockpit voice recorder   میباشد.

 سامانه جعبه سیاه هواپیما  ، در حقیقت یك جعبه نارنجی رنگ است كه اطلاعات پرواز را ثبت می كند رنگ نارنجی روشن آن، پیدا كردنش را در میان انبوه بقایای پراكنده هواپیما در هنگام سانحه آسان می سازد. این سامانه در قسمت دم هواپیما نصب میشود و ضد حریق و ضد ضربه بوده و نصب این جعبه در عقب هواپیما احتمال آسیب دیدن آن را تا حد امكان پایین می آورد.

در دهه 1960 میلادی ایکائو به اهمیت این سیتم پی برد و نصب آنرا بر روی هواپیماها برا اساس وزن آنها  اجباری نمود.( برای اطلاعات بیشتر به انکس 6 ایکائو فصل شش مراجعه شود.)

اولین بار بروی هواپیمای فردی بنام چالزلین دن برگ که تنها ارتفاع و زمان راثبت میکرد نصب شده بود.

نخستین نمونه FDR  در سال 1957 توسط دکتر دیوید وارن در آزمایشگاه تحقیقات هوایی استرلیا طراحی شد و این ایده درکارخانه اس داوال و پسران با نام RED EGG  تخم مرغ قرمزبا حمایت سر رابرت هاردینگهام عضو کمیته هواپیمایی انگلستان محقق شد. و بعدا" به شکل یك جعبه نارنجی رنگ تهیه گردید كه اطلاعات پرواز را ثبت می نمود و  بعدا" توسط خبرنگاران به جعبه سیاه معروف شده است و بنابر نقل دیگر بدلیل اینکه FDR  اولیه از فیلم عکاسی برای ضبط استفاده میکرده و فیلم نیاز به جای تاریک داشت برای همین به جعبه سیاه مشهور شده است.

  FDR    بر اساس انکس 6 در دو دسته طبقه بندی میشود و سازندگان آنها بایستی آنرا مد نظر قرار دهند.

نوع اول این سامانه باید توانایی ضبط کلیه مقادیر و پارامترهای مشخص کننده مسیر دقیق پرواز هواپیما ، سرعت ، وضعیت وارتفاع ، قدرت موتور ها داشته باشد.

و درنوع دوم این سامانه علاوه بر موارد ذکر شده در بالا باید توانایی ضبط کلیه مقادیر و پارامترهای مشخص کننده وضعیت عملیاتی هواپیما با توجه به فرامین کنترلی و ابزارهای مرتبط با نیروی برا و پسا را نیز داشته باشد.

برای تعیین مقادیر فوق نیاز به تعیین فشار هوا، سرعت کالیبره شده یا مشخص شده ، حالت ارابه فرود ، سنسورها و دمای هوایی خارج از هواپیما ، سمت پروازی HEADING   ، وضیت هواپیما نسبت به محور افقی بالها ، وضیت هواپیما نسبت به محور طولی و وضیت هواپیما نسبت به محور عمودی و پارامترهای مختلف میباشد.

در کابین هواپیما این سامانه دارای کنترل پانلیمیباشد که میتوان با آن تاریخ و شماره پرواز  را ثبت کرد . همچنین در صورت خرابی با روشن شدن چراغی ، خلبان آگاه میسازد. با روشن شدن موتور هواپیما بطور اتوماتیک روشن شده و گاهی از پانل داخل کابین نیز قبل از استارت بطور دستی شروع به کار میکند.

 در انواع اولیه این سیستم با نصب چند سنسور در قسمتهای مختلف هواپیما این اطلاعات به FDR  منتقل و ضبط میشود.

با پیشرفت صنعت هوانوردی نسل مدرن و دیجیتالی آن بنام DFDR  ساخته شده و نصب آن بر روی هواپیما اجباری شده است.این رکوردرها حدود 88 پارامتر را باید ضبط نمایند. وبعضی از آنها بیش از 1000 پارامتر را که برای بررسی سوانح نیاز است میتوانند ضبط نمایند.  اطلاعات حسگرهای این نوع سامانه ابتدا به دستگاه واسط FDAU  ارسال میشود . وطبق خواسته ایکائو اطلاعات حداقل 25 ساعت آخر پرواز را در خود ضبط میکند یعنی بطور متوالی چرخه 17 تا 25 ساعت را پوشش میدهند و اگر دارای VCR نیز باشد حداقل صدای سی دقیقه کابین را نیزذخیره میکند.

FDR  مدرن امروزی دارای دو پوشش  فولاد مقاوم در مقابل خوردگی و تیتانیوم و محافظ ضد حرارتی  بالای درونی میباشند. وتوانایی عملیات برای ارسال سیگنالی بمدت 30 روز و در عمق 6000 متر

( 20000 ft  ) را دارند.

CVR  مکالمه داخل کابین هواپیما و مکالمات رادیویی  بین خلبان و گروه پروازی و کنترلر مراقبت پرواز و سایرین و صداهای پیرامون کابین را ضبط میکند.بعضی مواقع هر دو وظیفه CVR  و FDR  در یک واحد یکسان انجام میگردد. و در مواقع وقوع سوانح هوایی جعبه سیاه برای بررسی و آنالیز ایمنی پرواز و تجزیه کارکرد مواد و کارکرد موتور هواپیما بکار میرود.

بر اساس زمان بندی ایکائواستفاده از زر ورق  برای حک اطلاعات در این سامانه در یک January سال 1995 متوقف گردیده است واستفاده از مدولاسیون FM  و سیستم انالوگ در این سامانه در پنج November  سال 1998متوقف شده است و استفاده از فیلم فتوگرافی برای حک اطلاعات در این سامانه در یک January سال 2003 متوقف گردیده است.( انکس 6 ).

 

منابع :

  • ماهنامه سیمای فرودگاه سال پنجم شماره 52 تیرماه 89 مقاله جعبه سیاه یا قرمز نوشته محمد مهدی افشاری و تقی سلجوقی .
  • سایت اینترنتی Wikipedia, the free encyclopedia مقاله flight data recorder  .
  • انکس 6 ایکائو