انواع توربولانس (بادپشتی ) در هوانوردی   ( atmospheric turbulence ) :

 تهيه و تنظيم  لطيف جمشيدزاده از فرودگاه اردبيل

 در هوانوردي بر اساس داكيومنت هاي ايكائو ICAO  توربولانس‌ها از نظر شدت به چهار دسته بدون توربولانس  nil سبك  light، متوسط moderate، شديد severe  تقسیم می‌گردند و همچنين از نظر نوع و تايپ( Type ) توربولانس ها ‌به چهار نوع تقسيم بندي ميگردند : توربولانس‌های هوای صاف ( CAT)، توربولانس کوهستاني (MWT)، توربولانس اطراف  تندر ( TNT) و توربولانس ارتفاع پایین ( LLT)  

1) توربولانس‌های هوای صاف ( Clear Air Turbulence ) :

توربولانس‌های هوای صاف ( Clear Air Turbulence) معمولا"از 27 هزار پایی به بالا ديده ميشوند. و این نوع توربولانس ها ؛ مخصوص لایه‌های بالای جو بوده و برای مراقبت پرواز ( ACC) اهمیت فراوان دارد. همچنین این نوع توربولانس ها گاهي با ابرهای سیروس همرانيز ديده ميشوند و برای خلبان‌ها غیره منتظره بوده و خطرناک ميباشند.ازدلايل ايجاد توربولانس‌ CAT می‌توان به امواج گرانشي، تغییرات سمت و سرعت باد، Jet Stream های بیش از 90 نات و ابرهای سیروس اشاره کرد.

2) توربولانس امواج کوهستان( Mountain Wave Turbulence) :

توربولانس امواج کوهستان( Mountain Wave Turbulence) بدليل وزش باد بیش از 60 نات در اطراف قله‌هاي کوه‌( حدود 15 تا 17 هزار پاي) ايجاد ميشوند. گاهي این وزش بادها باعث تشکیل ابرهای عدسی شکل در اطراف قله و همچنين به وجود آمدن EDDY در دامنه کوه می‌گردند كه در آن صورت در اين مناطق توربولانس براي پروازها خواهيم داشت.

3) توربولانس اطراف تندر( Turbulence Near Thunderstorm) :

توربولانس اطراف  توفان( Turbulence Near Thunderstorm) در نزديكي ابرهاي  CB ديده ميشود.در واقع همه اتفاقاتی که نزدیک ابر CB رخ می‌دهد را طوفان يا Thunderstorm گوییم و توربولانس زیر، بالا، و اطراف ابر CB خطرناک ‌ترین نوع توربولانس می‌باشد.

4) توربولانس ارتفاع پایین ( Low Level Turbulence ) :

توربولانس ارتفاع پایین ( Low Level Turbulence ) بیشتر برای واحدهاي فرودگاهی یعنی واحد تقرب پرواز Approach و واحد برج مراقبت پرواز Tower مهم است و ميتواند باعث ايجاد مخابراتي هنگام نشست و برخاست هواپيما براي پرواز ايجاد نمايد. در لايه هاي پايين ابر پديده هاي ديگري نيز به شرح زير ديده ميشود:

 پديده Wind Shear  که به صورت تغییرات ناگهانی سرعت و جهت باد بصورت عمودي  تعریف می‌شود، در لایه‌های پایین ابر (LLT) ديده ميشود و در آستانه باند هنگام نشستن هواپيما ميتواند بسيار خطرناك باشد.

وقتی Wind Shear به زمین (باند) برخورد می‌نماید ایجاد خرد انفجار و كلان انفجار MB می‌نماید. خرد انفجار (MB=MICRO BURST) حداکثر 5 دقیقه عمر دارد و 3 تا 5 کیلومتر را فرا می‌گیرد و: کلان انفجار ( MB=MACRO BURST)  بیش از 7 دقیقه عمر دارد و 5 تا 8 کیلومتر را فرا می‌گیرد.

لازم بذكر است توربولانس بادپشتي هواپيما ( Wake Turbulence ) همراه با Jet Blast یک توربولانس مکانیکی  پشت و اطراف هواپيما ميباشد كه ميتواند براي پروازهاي بعدي و پرسنل و تجهيزاتي كه در فرودگاه مورد استفاده قرار ميگيرد مخاطراتي داشته باشد. اين نوع توربولانس بر اساس وزن هواپيما كه باعث ايجاد توربولانس ميشود به سه نوع تقسيم ميشود 1- سبك HEAVY (H) هواپيماهاي كه وزنشان كمتر از 7000 كيلوگرم است 2- متوسط MEDIUM (M) هواپيماهاي كه وزنشان بين 7000 تا 136000 كيلوگرم است  3-سنگين LIGHT (L)هواپيماهاي كه وزنشان بيشتر از 136000 ميباشد. براي آگاهي كنترلر مراقبت پرواز از توربولانس سنگين معمولا خلبان هنگام اولين تماس بعد از اعلام كال ساين ( aircraft call sign ) خود بلافاصله كلمه سنگين ( heavy) را بايستي بيان كند و همچنين اين مورد در ايتم شماره 9 فلايت پلن نيز درج ميگردد.

منبع :

1-     Doc 4444 Fifteenth Edition — 2007 Air Traffic Management

2-     Doc 7192-AN/857 Part E-3   AERONAUTICAL INFORMATION SERVICES PERSONNEL

3-     Annex 3 Meteorological Service for International Air Navigation Sixteenth Edition July 2007